Politiek geweld, schrijft Ton Zwaan in de inleiding van dit zestiende NIOD jaarboek na ampele overweging van dit verre van eenvoudig te duiden verschijnsel, is 'al dat geweld dat gericht is op verwerving van politieke macht of op beïnvloeding van bestaande machtsverdelingen tussen en binnen staatssamenlevingen.' Hem komt alle eer toe deze uiterst boeiende maar tegelijk bijzonder aangrijpende bundel over dit weinig opwekkende onderwerp te hebben samengesteld. Inderdaad, het accent hierin ligt, zoals hij ook schrijft, op de donkere kant van de samenleving, op die van 'verduistering en dictatuur, van geweld, vernietiging en destructie'.

Hier willen wij hem in de eerste plaats danken. Als gastredacteur heeft hij niet alleen vorm aan dit jaarboek gegeven en schreef hij de inleiding ervan, maar hij onderhield ook de contacten met de auteurs en was niet dan met de grootste moeite te overtuigen de redactie niet alle taken uit handen te willen nemen.

In de tweede plaats is de redactie alle auteurs zeer erkentelijk voor de bijdragen die zij hebben willen leveren aan dit jaarboek. Een keur aan Nederlandse en buitenlandse auteurs biedt de lezer hierin, werkend vanuit verschillende invalshoeken en conform de opzet van dit jaarboek, een brede visie op het onderwerp. Zij zijn afkomstig uit meerdere disciplines – de sociologie, antropologie, de geschiedenis en politicologie, de filosofie, ja zelfs de sinologie – wat het inzicht in het complexe begrip politiek geweld sterk ten goede komt. De artikelen bestrijken de gehele twintigste eeuw waarbij met in de laatste plaats aandacht wordt besteed aan het politiek geweld dat de beide wereldoorlogen hebben ontketend. Ten slotte is ook in geografisch opzicht gekozen voor een ruim perspectief: politiek geweld in een groot aantal landen – zelfs het huidige Irak komt aan de orde – verspreid over een drietal continenten – Azië, Afrika, Europa – passeert de revue.

Het beeld-essay, dat zoals gebruikelijk een speciale plaats inneemt in deze reeks Niod-jaarboeken, is van de hand van Ugur Ü. Üngör en heeft politiek geweld en natievorming in Turkije in de jaren dertig van de vorige eeuw tot onderwerp. Het stuk over de vernietiging van de Derism is in een tijd dat de Armeense massamoord van 1915 tot wereldwijd debat leidt, een uiterst actuele en navrante bijdrage, niet in de laatste plaats vanwege de foto's, die deels door de auteur zelf ter plekke werden gemaakt. De redactie wil hem op deze plaats van harte danken voor deze waardevolle bijdrage.

Dank gaat ten slotte uit naar de beide medewerkers van het NIOD Dikus Waanders, die als gebruikelijk razendsnel de kopij persklaar maakte, en René Kok die de beeldresearch verzorgde. Hoeveel zorg ook aan de keuze van de illustraties bij de verschillende artikelen is besteed, ze slagen er niettemin nauwelijks in werkelijk een beeld te geven van de hel van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, van de hel van het Cambodja van de Rode Khmer, van de hel van het geweld in Rwanda en van de hel in India en elders in de wereld, die in de artikelen in dit jaarboek aan de orde worden gesteld in een poging ons begrip van de aard en de legitimaties van politiek geweld in, tussen of binnen de grenzen van een aantal twintigste-eeuwse staten te verhogen.

Inhoudsopgave

- Redactie, Ten geleide  
- Ton Zwaan, Politiek geweld, staten en naties. Een theoretische inleiding
- Anton Blok, Collective Violence and the Narcissism of Minor Differences
- Benoît Majerus en Antoon Vrints, De brutalisering voorbij? De Eerste Wereldoorlog en politiek geweld in Europa
- Rosa Lehmann, Over de escalatie van politiek geweld. Perspectieven op het Pools-OekraïenseConflict, 1939–1944
- Dick Schoonoord, De bezetting van Irak en Duitsland in vergelijkend perspectief
- Ugur Ü. Üngör, De vernietiging van Dersim (1938) in beeld
- Jan Abbink, Transformaties van staat en geweld in Afrika. De teloorgang van de postkoloniale orde
- Ward Berenschot, ‘Hifi’ People versus ‘Cheap’ People. Class Divisions and Ethnic Confict in Bombay, India
- Dominique Roze, De genocide in Cambodja, 1975–1979
- Elles van Gelder, Haat via de ether. Radio in Rwanda, 1993–1994
- Nanci Adler, De onvoorspelbare toekomst van het Sovjet verleden. Het blootleggen van massagraven en de herleving van Stalinistische symbolen

Plaats van uitgave: 
Zutphen
Uitgever: 
Walburg Pers
Jaar van uitgave: 
2005