20 april 2016

Tweede deel in serie ‘Leven in bezet Nederland’ - Verschijningdatum 21 april 2016

Het jaar 1941 staat voor een aanzienlijk deel in het teken van het maatschappelijke isolement, de onteigening en de ontrechting van de Joodse Nederlanders. Niet alleen de Duitse autoriteiten zijn verantwoordelijk voor het leed van de Joden. Vanaf het begin van dat jaar maken Nederlandse nationaalsocialisten zich schuldig aan intimidatie en geweld tegenover de Joden.

Het antisemitisme van de NSB is veel giftiger en extremer dan in geschiedschrijving tot nu toe staat beschreven. De beweging van Mussert stelt Joden gelijk aan ziekten verspreidende ratten en noemt hen letterlijk parasieten. Nog voordat de Duitse bezettingsautoriteiten besluiten tot de deportatie van alle Joden in Nederland, pleit de NSB hier openlijk voor. Evenals de nazi’s houden Mussert en zijn beweging de Joden verantwoordelijk voor het uitbreken van de oorlog. Het is welhaast onvermijdelijk dat een deel van de NSB-aanhang de antisemitische haatpropaganda in de praktijk brengt. Niet alleen in Nederland maar ook aan het Oostfront zijn de funeste gevolgen daarvan in 1941 zichtbaar.

Behalve de Jodenvervolging, vinden in het jaar 1941 twee belangrijke keerpunten plaats: de Februaristaking en de Duitse inval in de Sovjet-Unie. Na de Februaristaking laat de bezetter zijn ware gezicht zien: ‘Mit uns oder gegen uns, ein Dritte gibt es nicht mehr.’ Nederland wordt vanaf dat moment met harde hand genazificeerd.

Op basis van een groot aantal verschillende bronnen, zoals dagboeken, kranten, illegale bladen, radio-uitzendingen en rapporten van de Sicherheitsdienst, blijkt hoe ingrijpend het leven van burgers veranderde. Hoe reageerden zij op alle veranderingen? Wat vonden zij van de nationaalsocialistische propaganda, de censuur op de pers, de uitzendingen van Radio Oranje, de rantsoenering van levensmiddelen en andere producten, het optreden van de NSB, de toenemende onderdrukking en terreur door de bezettingsautoriteiten en verzetsacties hiertegen? Wat dachten zij én wat deden zij?

Serie

Het boek is de tweede publicatie in de uit zes boeken bestaande reeks Leven in bezet Nederland. Ieder boek beschrijft de gebeurtenissen van één oorlogsjaar in woord en beeld en is rijk geïllustreerd met unieke foto’s uit de collectie van het NIOD. Deze serie, Leven in bezet Nederland wordt gemaakt onder redactie van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies en wordt uitgegeven door  Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum.

Over de auteur:

Robin te Slaa is zelfstandig historicus en publicist. Hij schreef voor verschillende dagbladen, tijdschriften en boeken bijdragen over fascisme en aanverwante onderwerpen. Samen met Edwin Klijn werkt hij aan een driedelig naslagwerk over de NSB. Het eerste deel (1931-1935) verscheen in 2009. Het ontving positieve recensies en werd genomineerd voor de short list van de Libris Geschiedenis Prijs 2010. Het tweede deel (1936-1940) staat voor 2017 gepland.  Later dit jaar verschijnt van Te Slaa een boek over de ideologie van het fascisme.